VI. პიროვნული უფლებები (ანალიზი და დასკვნა)

10. სახელი

ანი აღშფოთებას ვერ მალავს - მის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირის – შპს “დილა მშვიდობისას” იდენტური სახელწოდებით ბენო საკუთარ აბაზანაში ჩამოსხმულ ლიმონათს ყიდის. ლიმონათის ეტიკეტზე კარგად იკითხება წარწერა - შპს “დილა მშვიდობისა”. იურიდიულ პირთა რეესტრში გადამოწმებით ანი ადგენს, რომ ამ სახელწოდების სხვა იურიდიული პირი რეგისტრირებული არ არის. ანის პრეტენზიების მშვიდად მოსმენის შემდეგ ბენო აცხადებს, რომ მას ვერც კი წარმოუდგენია, ანის სახელწოდება “დილა მშვიდობისას” გამოყენების ექსკლუზიურობაზე რაიმე უფლება თუ შეიძლება ჰქონდეს.

აქვს შპს “დილა მშვიდობისას” რაიმე მოთხოვნა?

არსი
ადამიანის სახელის დაცვის ანალოგიურად შესაძლებელია განხორციელდეს იურიდიული პირის სახელწოდების სამართლებრივი დაცვაც, ვინაიდან პიროვნული უფლება, რომელიც თვისებრივად არ უკავშირდება მხოლოდ ადამიანს, შესაძლებელია ჰქონდეს იურიდიულ პირსაც.
 
წესი
“პიროვნული უფლებები” აბსოლუტური უფლებებია, რომლებიც ადამიანის პიროვნების თავისუფალ განვითარებას უზრუნველყოფენ და პიროვნულ სფეროში არაკანონიერი ჩარევის აღკვეთას ისახავენ მიზნად(24). პიროვნების ინდივიდუალურობის დაცვის გამოვლინებაა, მაგალითად, ადამიანის სახელის უფლების ხელყოფის წინააღმდეგ მიმართული უფლებები.
კერძოდ, სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილით გათვალისწინებულია მოთხოვნა, “სახელის ტარების უფლების შეცილებისა” და “სახელით უნებართვო სარგებლობის” შემთხვევებში, ხელმყოფის მიმართ ამ მოქმედების შეწყვეტასა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმაზე.
შესაბამისად, ამ ნორმის მოქმედება ვრცელდება ორი სახის ხელყოფაზე: როდესაც პირის მიერ თავისი სახელის გამოყენების უფლება სადავო ხდება სხვა პირის მიერ და როდესაც სხვა პირი “უნებართვოდ” იყენებს იმავე სახელს სამართლებრივ ურთიერთობებში. ამასთან, პიროვნული უფლებების დაცვის არსიდან გამომდინარე, არ არის აუცილებელი, სარგებლობა მოგების ან რაიმე სხვა სარგებლის მიღების მიზნით ხორციელდებოდეს(25). 
საქართველოს კონსტიტუციის 45-ე მუხლის თანახმად, ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები, “მათი შინაარსის გათვალისწინებით” ვრცელდება იურიდიულ პირებზეც. ანალოგიური მიდგომა მოქმედებს სამოქალაქოსამართლებრივ ურთიერთობებშიც. ყველა ის უფლება, რომელნიც თვისებრივად არ უკავშირდება მხოლოდ ადამიანს, შესაძლებელია ჰქონდეს იურიდიულ პირსაც. ამდენად, პიროვნული უფლებებიც, “მათი შინაარსის გათვალისწინებით”, ვრცელდება იურიდიულ პირებზე.
შესაბამისად, გადამწყვეტია ის, რომ ასეთი გავრცელება კონკრეტული უფლების არსს არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს. ეს კი დასაშვებია, თუ კონკრეტული უფლების არსებობის წინაპირობა არ არის უშუალოდ ადამიანის ისეთი თვისებები, რომელნიც ვერ ექნება იურიდიულ პირს.
სახელი ადამიანის ინდივიდუალურობის გამომხატველია. იგი მის პერსონიფიცირებასა თუ იდენტიფიცირებას ემსახურება. შესაბამისად, არ არსებობს არანაირი არგუმენტი, თუ რატომ არ უნდა იყოს დაცული იურიდიული პირის საკუთარ სახელწოდებასთან იდენტიფიცირების ინტერესი.
სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილით გათვალისწინებული სახელის უფლების დაცვა ვრცელდება ნებისმიერი სახის იურიდიულ პირსა და არარეგისტრირებულ პირთა გაერთიანებებზეც, რომლებიც კონკრეტული სახელწოდებით იდენტიფიცირდებიან.
ამასთან, სსკ-ის 27-ე მუხლის IV ნაწილით უშუალოდ არის გათვალისწინებული, რომ “პირი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგოდ სარგებლობს სხვა იურიდიული პირის სახელწოდებით, ვალდებულია უფლებამოსილი პირის მოთხოვნის საფუძველზე შეწყვიტოს ასეთი სარგებლობა და აანაზღაუროს მართლსაწინააღმდეგო სარგებლობით გამოწვეული ზიანი.”

ანალიზი

შპს “დილა მშვიდობისას” შესაძლებელია ჰქონდეს ბენოს მიმართ მისი “სახელით უნებართვო სარგებლობის” შეწყვეტისა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმის მოთხოვნა, სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილიდან და 27-ე მუხლის IV ნაწილიდან გამომდინარე.

წინაპირობაა ის, რომ შპს “დილა მშვიდობისას” სახელწოდებას ბენო უნებართვოდ უნდა იყენებდეს და ამით შპს-ის “ინტერესებს ლახავდეს”.

ის, რომ ბენო უნებართვოდ იყენებს შპს-ის სახელწოდებას, წარმოდგენილი შემთხვევის გარემოებებით დადგენილია. არც ამ ქმედებით შპს-ის ინტერესების ხელყოფის დადასტურება ქმნის განსაკუთრებულ პრობლემას. ძნელი წარმოსადგენია არგუმენტი, რომელიც აბაზანაში ჩამოსხმული ლიმონათით ვაჭრობას შპს-ის ინტერესებში მოქმედებად წარმოაჩენდა.

ამ შემთხვევაში დამატებით უნდა გაანალიზდეს, თუ რამდენად შეიძლება უშუალოდ შპს “დილა მშვიდობისა” ჩაითვალოს მოთხოვნის მფლობელად. ხომ არ შეიძლება არსებობდეს არგუმენტი, რომელიც შპს-ის მისი სახელწოდებით უნებართვო სარგებლობის წინააღმდეგ მოთხოვნას იურიდიული პირის სტატუსთან შეუთავსებლად განიხილავდა. ასეთი პოზიცია შეიძლება გამყარებული ყოფილიყო, თუ სახელის უფლება ადამიანის ისეთ პიროვნულ უფლებად განიხილებოდა, რომლის იურიდიულ პირზე გავრცელებაც ამ უფლების არსს უგულებელყოფდა.  

საქართველოს კონსტიტუციის 45-ე მუხლიდან გამომდინარე, ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების იურიდიულ პირზე გავცელება ხორციელდება “მათი შინაარსის გათვალისწინებით”.

სახელის უფლება ადამიანის პერსონიფიცირებას ემსახურება. შესაბამისად, როგორც ადამიანს აქვს უფლება, იდენტიფიცირდებოდეს საკუთარი სახელით, ისე იურიდიულ პირსაც შესაძლებელია ჰქონდეს ანალოგიური ინტერესი ინდივიდუალური სახელწოდების ქონისა. სწორედ ასეთი სახელწოდებით მონაწილეობს იგი სამართლებრივ ურთიერთობებში. მის სახელწოდებასთან ასოცირდება შესაბამისი იურიდიული პირის საქმიანი რეპუტაციაც.

შესაბამისად, შპს “დილა მშვიდობისას” სახელწოდება სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილით დაცულია ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა პირის სახელი. ამასთან, სსკ-ის 27-ე მუხლის IV ნაწილით გათვალისწინებულია უშუალოდ იურიდიული პირის მოთხოვნაც მისი სახელწოდების “მართლსაწინააღმდეგო” სარგებლობის შეწყვეტაზე.

დასკვნა

შპს “დილა მშვიდობისას” ბენოს მიმართ აქვს მისი “სახელით უნებართვო სარგებლობის” შეწყვეტისა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმის მოთხოვნა, სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილიდან და 27-ე მუხლის IV ნაწილიდან გამომდინარე.

 

11. გამოსახულება

ანი სამოდელო კარიერას იწყებს. ცნობილი ფოტოგრაფი ბენო მას უნიკალურ წინადადებას სთავაზობს – ერთ-ერთი წამყვანი კოსმეტიკური კომპანიის სარეკლამო სახედ ქცევას. წარმატებული ფოტოსესიის შემდეგ ისინი ერთად არჩევენ ფოტოებს სარეკლამო მიზნით გამოსაყენებლად. ამასთან, ბენო ანის 1000 ლარს უხდის და ჰპირდება, საუკეთესო კოსმეტიკური ნაწარმის სარეკლამოდ მისი ფოტოების მთელი საქართველოს მასშტაბით განთავსებას. რამდენიმე კვირაში ანის ფოტოები ათობით სარეკლამო სტენდზეა განთავსებული, თუმცა ანი გაოგნებულია - ის კოსმეტიკური ნაწარმის ნაცვლად, ბენოს მიერ დაარსებული კომპანიის სახელით ბავშვის საფენის რეკლამას აკეთებს. ბენო ანის მშვიდი სახით განუმარტავს, რომ ის უნდა ამაყობდეს “პამპერსის” ქართული კონკურენტის გაძლიერებით. ამასთან, ის მას შეახსენებს, რომ პოზირებისთვის ანაზღაურება აიღო, რითაც წინასწარ გამოხატა თანხმობა ფოტოების სარეკლამო მიზნით გამოყენებაზე.

აქვს ანის რაიმე მოთხოვნა?

არსი
პოზირებისთვის საზღაურის მიღება შესაძლებელია არ ნიშნავდეს ადამიანის გამოსახულების მისი თანხმობის გარეშე გამოყენებაზე თანხმობას.
 
წესი
გამოსახულების უფლება არის პიროვნული უფლება, რომელიც საკუთარი გამოსახულების საჯაროდ ჩვენების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების ავტონომიას გულისხმობს. გამოსახული პირი თავად წყვეტს, თუ რა სახით მოხდეს მისი გამოსახულების ჩვენება.
სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, პირს ენიჭება მისი გამოსახულების უნებართვოდ გამოყენების შეწყვეტისა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმის მოთხოვნა.
ამასთან, ადამიანის გამოსახულების დაცვა ვრცელდება ნებისმიერი სახის: სახვითი ხელოვნების მეშვეობით, ფოტოგრაფიის, ვიდეოგადაღებისა თუ სხვა საშუალებით მიღებულ გამოსახულებაზე.
სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებულია გამონაკლისები. მათ შორის მითითებულია, რომ “თანხმობა არ არის საჭირო, როცა... პირმა პოზირებისათვის მიიღო საზღაური.” თუმცა საზღაურის მიღება არ ნიშნავს მისი გამოსახულების ნებისმიერი სახით გამოყენებაზე თანხმობას. პირის თანხმობა ვრცელდება გამოსახულების კონკრეტულ, ხელშეკრულებით პირდაპირ გათვალისწინებული ან მისგან უშუალოდ გამომდინარე სახით გამოყენებაზე.

ანალიზი

ანის ბენოს მიმართ შესაძლებელია ჰქონდეს მისი გამოსახულების უნებართვოდ გამოყენების შეწყვეტისა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმის მოთხოვნა, სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად.

წინაპირობაა ის, რომ ანის გამოსახულების გამოყენება უნდა მომხდარიყო მისი თანხმობის გარეშე.

ეს საქმის გარემოებებით შესაძლებელია დადასტურებულად ჩაითვალოს. თუმცა განსახილველია, ხომ არ შეიძლება, ანის მიერ “პოზირებისთვის” საზღაურის მიღება ჩაითვალოს მისი გამოსახულების ნებისმიერი სახით, მათ შორის, ბავშვის საფენის სარეკლამოდ გამოყენებაზე თანხმობად. ამ შემთხვევაში ბენოს მოქმედება მოექცეოდა სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებულ გამონაკლისში.

ამ მოსაზრების გასამყარებლად გამოდგება ასევე არგუმენტი, რომ ანიმ თანხმობა განაცხადა მისი ფოტოების გამოყენების მიზანზეც – ყოფილიყო სარეკლამო სახე.

გასაანალიზებელია ის, რომ ანი მზად იყო, “ერთ-ერთი წამყვანი კოსმეტიკური კომპანიის” სარეკლამო სახე გამხდარიყო. თუმცა შესაძლებელია, იგი არ ყოფილიყო თანახმა, გამოეყენებინათ მისი გამოსახულება ბავშვის საფენის რეკლამაში.

სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებული გამონაკლისი – პოზირებისთვის საზღაურის მიღება, შესაძლებელია განიმარტოს როგორც თანხმობის გაცხადება გამოსახულების ხელშეკრულებით პირდაპირ გათვალისწინებული ან მისგან უშუალოდ გამომდინარე სახით გამოყენებაზე.

ამდენად, გადამწყვეტია ის, თუ რამდენად არსებითად უნდა ჩაითვალოს განსხვავება ფოტოების გამოყენების შეთანხმებულ და რეალურად განხორციელებულ სახეში.

იმის მიუხედავად, რომ “ფოტოების მთელი საქართველოს მასშტაბით განთავსებას” ანის კარიერისთვის სასურველი ბიძგიც კი შეეძლო მიეცა, ბავშვის საფენის რეკლამისთვის მისი გამოსახულების გამოყენება უნებართვოდ განხორციელებულად უნდა ჩაითვალოს.

შესაბამისად, ბენომ ანის გამოსახულების უნებართვოდ ბავშვის საფენის რეკლამისთვის გამოყენებით ხელყო მისი გამოსახულების უფლება. ის, რომ ანიმ პოზირებისთვის საზღაური მიიღო, არ არის საკმარისი საფუძველი მისი გამოსახულების შეთანხმებულისგან განსხვავებული სახით გამოყენებაზე.

დასკვნა

ანის აქვს მისი გამოსახულების უნებართვოდ გამოყენების შეწყვეტისა და შემდგომში ასეთ ქმედებაზე უარის თქმის მოთხოვნა, სსკ-ის მე-18 მუხლის V ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად.

 

12. პატივი და საზოგადოებრივი სახე

ბენოს გენიალური აზრი მოსდის თავში - ის უცნობ მწერალ ანის “დათა თუთაშხიას” ავტორად საქვეყნოდ აცხადებს და წიგნის ახალი გამოცემის გარეკანს მისი სახელითა და ფოტოთი ამშვენებს. წიგნის ერთი ეგზემპლარი ანის ჩაუვარდა ხელში. “დათა თუთაშხია” მისი საყვარელი ნაწარმოებია. ის უბედნიერესი ადამიანი იქნებოდა, მხატვრული ღირებულებით მასთან რაიმე მიახლოებულიც კი რომ შეექმნა, მაგრამ მან ხომ ზუსტად იცის, რომ ავტორი არ არის. ანი ჭეშმარიტი ავტორის წინაშე ერთგვარ პასუხისმგებლობას გრძნობს და სამართლიანობის აღსადგენად ბრძოლას აპირებს. ანის ადვოკატი განუმარტავს, რომ პატივის ხელყოფის წინაპირობა “შეურაცხმყოფელობაა”, ხოლო მისი აზრით, ანი ასეთი ნაწარმოების ავტორად მიჩნევით შეურაცხყოფილი ობიექტურად ვერ იქნება.

აქვს ანის რაიმე მოთხოვნა? 

არსი
შესაძლებელია, ადამიანის საზოგადოებრივი სახე მოექცეს პატივის დაცვის ანალოგიურ რეჟიმში.
 
წესი
პატივის დაცვა გულისხმობს ადამიანის უფლებას, უსამართლოდ არ იქნეს წარმოდგენილი საზოგადოებაში უარყოფით ჭრილში.
პატივის პიროვნული უფლების დაცვას ორი მიმართულება აქვს. იგი ხორციელდება:
– არაკეთილგანწყობილი, დამამცირებელი გამონათქვამისას, რაც შეიძლება, ზოგადად, შეურაცხყოფად შეფასდეს. ასეთი გამონათქვამი “უსამართლოა” უკვე იმიტომ, რომ ის ადამიანის (შესაბამისად, იურიდიული პირის ან პირთა გაერთიანების) მიმართ გამოიყენება;
– დამამცირებელი ფაქტის გავრცელებისას, რომელიც ჭეშმარიტებას არ შეესაბამება, ან რომლის ჭეშმარიტების დამტკიცებაც შეუძლებელია.
პირს მასზე საჯაროდ არასწორი წარმოდგენის შექმნის აღკვეთის მოთხოვნა აქვს მაშინაც, თუ ეს მისთვის არ არის შეურაცხმყოფელი. მაგალითად, იმ შემთხვევებში, თუ მას არასწორად მიაწერენ თუნდაც ობიექტურად პოზიტიურ გამონათქვამებს, შეხედულებებსა თუ მოქმედებებს.
საზოგადოებრვი სახის დაცვის შემთხვევაში, პატივთან მიმართებით მოქმედი “უსამართლობის” (თუ “სამართლიანობის”) კრიტერიუმისაგან განსხვავებით, მოქმედებს “სისწორის” კრიტერიუმი. კერძოდ, საკმარისია ის, რომ ასეთი გამონათქვამი არასწორია და აღარ არის მხედველობაში მისაღები არც მათი სამართლიანობა და არც უარყოფითობა(26).
არსებითად საზოგადოებრვი სახის დაცვის სამართლებრივი საფუძველი არის სსკ-ის მე-18 მუხლით რეგულირებული ღირსების დაცვა, რაც ზოგადი პიროვნული უფლების აღიარებად უნდა ჩაითვალოს. ეს საზოგადოებრვი სახის დაცვაზე სსკ-ის მე-18 მუხლის II-IV ნაწილების გავრცელებას განაპირობებს, მათ შორის პირის მოთხოვნას, უარყოფილ იქნეს ინფორმაცია იმავე გზით, რა გზითაც მოხდა მისი გავრცელება.
ალტერნატივის სახით მოთხოვნა საზოგადოებრივი სახის ხელმყოფი ფაქტებისა თუ მონაცემების უარყოფასა და შემდგომი გავრცელებისგან თავის შეკავებაზე შესაძლებელია ჩამოყალიბდეს სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილის ანალოგიით გამოყენებით.

ანალიზი

ანის შესაძლებელია ჰქონდეს ბენოს მიმართ მოთხოვნა მისი საზოგადოებრივი სახის ხელმყოფი ინფორმაციის უარყოფასა და შემდგომი გავრცელებისგან თავის შეკავებაზე, სსკ-ის მე-18 მუხლის II-IV ნაწილების შესაბამისად (ალტერნატივა – სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილის ანალოგიით).

წინაპირობაა ანის საზოგადოებრივი სახის ხელყოფა. კერძოდ, ბენო უნდა ავრცელებდეს ანის შესახებ ისეთ ინფორმაციას, რომელიც ჭეშმარიტებას არ შეესაბამება. პატივის დაცვისაგან განსხვავებით, არ არის აუცილებელი, რომ ეს ინფორმაცია უსამართლოდ შეურაცხმყოფელი იყოს.

ბენო ავრცელებს ანიზე მცდარ ინფორმაციას. ის მას სხვის მიერ დაწერილი ნაწარმოების ავტორობას მიაწერს (“ავტორად საქვეყნოდ აცხადებს და წიგნის ახალი გამოცემის გარეკანს მისი სახელითა და ფოტოთი ამშვენებს”).

საქმის გარემოებებიდან ცალსახაა, რომ ბენო ხელყოფს ანის საზოგადოებრივ სახეს.

გარდა ამისა, შესაძლებელია, ანის მისი ფოტოს უნებართვო გამოყენების გამო გამოსახულების ხელყოფიდან გამომდინარე მოთხოვნაც წარმოშობოდა. თუმცა ამ შემთხვევაში დაყენებული მოთხოვნა უფრო ფართოა. იგი თავის თავში მოიცავს ამ კონტექსტში ანის ფოტოს გამოყენებისგან თავის შეკავებასაც და შესაძლებელია, აღარ იდგეს მისი ცალკე მოთხოვნის სახით დაყენების აუცილებლობა.

დასკვნა

ანის აქვს ბენოს მიმართ მოთხოვნა მისი საზოგადოებრივი სახის ხელმყოფი ინფორმაციის უარყოფასა და შემდგომი გავრცელებისგან თავის შეკავებაზე, სსკ-ის მე-18 მუხლის II-IV ნაწილების შესაბამისად (ალტერნატივა – სსკ-ის მე-18 მუხლის I ნაწილის ანალოგიით).

 

13. “სიკვდილის უფლება”, ანუ “უფლება სრულფასოვან სიცოცხლეზე”

ანი ქიმიური საშუალებებით მკურნალობასა და მძიმე გვერდითი ეფექტების მქონე მედიკამენტების მიღებაზე უარს ამბობს. მისი ექიმი დარწმუნებულია, რომ ამით ანი თავისი სიცოცხლის რამდენიმე თვით გახანგრძლივების ბოლო შანსს კარგავს. ის მას დაბეჯითებით მოუწოდებს, შეასრულოს სამედიცინო დაწესებულებასთან დადებული მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები. ხელშეკრულება ერთ-ერთ პუნქტად მართლაც ითვალისწინებს პაციენტის ვალდებულებას – განუხრელად შეასრულოს მკურნალი ექიმის მითითებები.

აქვს ანის “სიკვდილის უფლება”?

არსი
“სიკვდილის უფლება” უნდა განიმარტოს როგორც “უფლება სრულფასოვან სიცოცხლეზე”, რამაც უფლებამოსილ პირს შესაძლებელია, ცალკეული მოქმედებების შესრულებისგან თავის შეკავების უფლება მიანიჭოს.
 
წესი
“სიკვდილის უფლება” ნიშნავს “უფლებას სრულფასოვან სიცოცხლეზე”, სამედიცინო ჩარევაზე უარის თქმის უფლების გაგებით. უპირატესი ინტერესის დაცვის თვალსაზრისით, სიცოცხლის რაიმე სხვა ფასეულობასთან შედარება მიუღებელია. შესაძლებელია, სამართლებრივად აღიარებულ იქნეს მხოლოდ სრულფასოვანი სიცოცხლის უპირატესობა არასრულფასოვან სიცოცხლესთან შედარებით. ეს დასაშვებია, თუ ადამიანს სამედიცინო ჩარევის შემთხვევაში აღარ ექნება დარჩენილი სიცოცხლის განმავლობაში “სიცოცხლით ტკბობის” შესაძლებლობა, ანუ მისი ხელოვნურად “გახანგრძლივებული სიცოცხლე” თავად ინდივიდისთვის (მაგალითად, მკურნალობის გვერდითი ეფექტების გამო) ნაკლებად ღირებულია, უფრო მოკლე, მაგრამ სრულფასოვან, სიცოცხლესთან მიმართებით(27).
“უფლება სრულფასოვან სიცოცხლეზე” საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლით აღიარებული ადამიანის ღირსებისა და მე-16 მუხლით გარანტირებული პიროვნების თავისუფალი განვითარების უფლებიდან გამომდინარეობს. კონსტიტუციურსამართლებრივი დაცვა გამოიხატება კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებშიც.

ანალიზი

ანის შესაძლებელია ჰქონდეს ზოგადი პიროვნული უფლებიდან ნაწარმოები “უფლება სრულფასოვან სიცოცხლეზე”, რაც მას სამედიცინო დაწესებულების მიმართ სამედიცინო მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების მიღებასა და თავისი ვალდებულების შესრულებისაგან თავის შეკავების უფლებას შეიძლება ანიჭებდეს.

წინაპირობაა ის, რომ ანის უნდა ჰქონდეს შესაბამისად მოქმედების დაცვის ღირსი ინტერესი, რაც არ უნდა ეწინაარმდეგებოდეს უპირატეს ღირებულებებს.

ამ შემთხვევაში ასეთ უპირატეს ღირებულებად შესაძლებელია სიცოცხლის გახანგრძლივების ინტერესის მიჩნევა. ანის არ აქვს უფლება, ავნოს საკუთარ თავს, ასევე არ შეიძლება ე.წ. სიკვდილის უფლების ლეგიტიმურ ინტერესად მიჩნევა.

მიუხედავად ამისა, “სიკვდილის უფლება” უნდა განიმარტოს როგორც “უფლება სრულფასოვან სიცოცხლეზე”, რომელიც საქართველოს კონსტიტუციის მე-16-მე-17 მუხლებიდან გამომდინარე კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ზოგადი პიროვნული უფლების დაცვის გამოვლინებად უნდა ჩაითვალოს. ამ შემთხვევაში მისი შინაარსი სრულფასოვანი სიცოცხლის უპირატესობით ვლინდება, თუნდაც უფრო ხანგრძლივ არასრულფასოვან სიცოცხლესთან შედარებით.

დამატებით არგუმენტად შესაძლებელია საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლით გარანტირებული “სიცოცხლის უფლების” “სიცოცხლით ტკბობის უფლებად” განმარტების გამოყენებაც. სიცოცხლის უფლების შინაარსი უპირველესად სხვა პირის მიერ სიცოცხლის ხელყოფის დაუშვებლობით ვლინდება. ამავე დროს, დასაშვებია მისი განმარტება ზოგადი პიროვნული უფლების თვალსაზრისით, როგორც სიცოცხლით ტკბობის თუ სრულფასოვანი სიცოცხლის უფლების აღიარება.

რამდენად შეიძლება, ზოგადი პიროვნული უფლების დაცვის ინტერესმა ცალკეული ხელშეკრულების დებულებების შესრულებაზე მოახდინოს გავლენა, კონკრეტული შემთხვევის გარემოებების მიხედვით უნდა გადაწყდეს. თუმცა სრულფასოვან სიცოცხლეზე უფლების სპეციფიკა ნებისმიერ სხვა შედარების ლეგიტიმურობას გამორიცხავს. პირის სიცოცხლე შეიძლება მხოლოდ სიცოცხლესთან შედარდეს.

ამ შემთხვევაში, სამედიცინო მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ურთიერთობის შინაარსი ანის სასარგებლოდ მომსახურების გაწევას უნდა ითვალისწინებს. თუ ანი ამ მომსახურებას “თავის სასარგებლოდ” არ მიიჩნევს, ბუნებრივია, ამით ხელშეკრულების დადების მიზანი მიუღწეველი ხდება. შესაბამისად, გადამწყვეტია ის, თუ რამდენად შეიძლება, ანისათვის სამედიცინო მომსახურების გაწევა მის ინტერესებს ეწინააღმდეგებოდეს.

შესაბამისად, ანის სიცოცხლეზე ღირებული შეიძლება იყოს მხოლოდ ანისავე სრულფასოვანი სიცოცხლე.

დასკვნა

ანი უფლებამოსილია, სრულფასოვანი სიცოცხლის უფლებიდან გამომდინარე, თავი შეიკავოს სამედიცინო მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების მიღებისა და თავისი ვალდებულების შესრულებისაგან.

 

__________
24. იხ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 131 და შემდგომნი.
25. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 142.
26. იხ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 146 და შემდგომნი.
27. იხ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 203 და შემდგომნი.