19. კეთილგანწყობის ურთიერთობა

ანი სთავაზობს თავის მეგობარ ბენოს საღამოს ცხრა საათზე ავტომანქანით გავლას და კინოთეატრში წაყვანას. ბენო, რომელიც ამ იდეით აღფრთოვანებულია, დაუყოვნებლივ თანხმდება წინადადებას. ამასთან, ის შეხვედრისთვის საგანგებოდ ემზადება და ახალ პერანგსაც ყიდულობს. საღამოს ანი ბებიას მოინახულებს, აწყობს ოჯახურ წვეულებას და ბენო მხოლოდ მეორე დღეს, მაშინ ახსენდება, როდესაც ბენოს საყვედურებით დამძიმებულ ტექსტურ შეტყობინებას კითხულობს.

რა მოთხოვნები აქვს ბენოს ანის მიმართ?

 

არსი
“ნების გამოვლენის” არარსებობა შესაძლებელია განპირობებული იყოს სამართლებრივი შედეგზე მიმართული ნების არარსებობით.
 
წესი
“გარიგების” ცნება წესრიგდება სსკ-ის 50-ე მუხლით. “გარიგება” “ნების გამოვლენაა”. ის შეიძლება ერთი, ორი ან ორზე მეტი პირის გაერთიანებული ნების საფუძველზე დაიდოს. შესაბამისად, სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის შესაძლებელია საჭირო იყოს “ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა”.
“ნების გამოვლენა” სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე მიმართული ნების ობიექტურად შეცნობადი გაცხადებაა.
“ნება” შინაგანი, სუბიექტური კომპონენტია. იგი მიმართულია სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე. “გამოვლენა” ამ ნების ობიექტური გაცხადებაა იმ სახით, რომ გასაგები, აღქმადი იყოს ადრესატის მიერ.
თუ ნება არ არის მიმართული სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე, მაშინ არ არსებობს “ნების გამოვლენის” სუბიექტური კომპონენტი. შესაბამისად, ასეთი ნების ობიექტურად შეცნობადად გაცხადების მიუხედავად, შეუძლებელია არსებობდეს “ნების გამოვლენა”.
ამდენად, სსკ-ის 50-ე მუხლის განმარტებისას მხედველობაშია მისაღები, რომ სწორედ “ნება”, როგორც “ნების გამოვლენის” ერთ-ერთი კომპონენტი (და არა “ნების გამოვლენა”, როგორც სუბიექტური და ობიექტური კომპონენტების ერთობლიობა), შეიძლება იყოს მიმართული სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე, ანუ “სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ.”(44) 
“ნების” კომპონენტს შინაარსობრივად უკავშირდება “ბოჭვის ნება”, რომელიც აღწერილია სსკ-ის 329-ე მუხლის I ნაწილით. “ბოჭვის ნება” არსებობს მაშინ, როდესაც ნების ფორმირების საბოლოობაში არ არსებობს ეჭვის შეტანის საფუძველი.

ანალიზი

ბენოს შესაძლებელია ჰქონოდა ანის მიმართ, მაგალითად, გადაყვანის ხელშეკრულებიდან, ანუ სსკ-ის 668-ე მუხლიდან, გამომდინარე მოთხოვნა ან მეორადი მოთხოვნები ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო.

წინაპირობაა მხარეებს შორის შესაბამისი ხელშეკრულების დადება: ორი ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენა და ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების არარსებობა. მეორადი მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობა კი იქნებოდა პირველადი მოთხოვნის შეუსრულებლობა, ანუ ამ შემთხვევაში სსკ-ის 668-ე მუხლიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევა.

საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, გასაანალიზებელია, თუ რამდენად შეიძლებოდა ანის მოქმედებას სამართლებრივი შედეგები მოჰყოლოდა.

ამისათვის, სსკ-ის 50-ე მუხლის გათვალისწინებით, აუცილებელი იქნებოდა ანის შეთავაზების ნების გამოვლენად განმარტება. შესაბამისად, ანის უნდა ჰქონოდა სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე მიმართული ნება და ეს ნება ობიექტურად შეცნობადად გაეცხადებინა.

ანის “ნების გამოვლენის” შემთხვევაში შესაძლებელია, არ არსებობდეს სწორედ სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე მიმართული ნება, ანუ ნების გამოვლენის სუბიექტური კომპონენტი. ეს, ბუნებრივია, გამორიცხავდა ნების გამოვლენის არსებობას და შესაბამისი ხელშეკრულების დადებას.

ანი ბენოს სთავაზობს “ავტომანქანით გავლას და კინოთეატრში წაყვანას”, როგორც თავის მეგობარს. ამასთან, შემთხვევის გარემოებებიდან იკვეთება, რომ ანის ამ შეთავაზებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ მიუნიჭებია. ასევე ნაკლებად სავარაუდოა, ანის ჰქონოდა ამ დაპირებით ბოჭვის ნება, ანუ სურვილი, სამართლებრივად ყოფილიყო ვალდებული, განეხორციელებინა შესაბამისი მოქმედება.

უფრო ლოგიკურია, რომ ანის შეთავაზება ბენოს მიმართ ყოფილიყო მეგობრული ჟესტი. ჩვეულებრივ, ასეთ შემთხვევებში არ არსებობს მოლოდინი, რომ დაპირების შეუსრულებლობას რაიმე სამართლებრივი შედეგები – მაგალითად, სასამართლოში მიმართვით კინოთეატრში წაყვანის იძულება – შეიძლება მოჰყვეს.

შესაბამისად, ანის არ ჰქონია სამართლებრივი შედეგის დადგომაზე მიმართული ნება და არ სურდა სამართლებრივი ურთიერთობის დამყარება. მისი დაპირება კეთილგანწყობის გამოხატვა იყო.

ამდენად, არ არსებობს ორი შინაარსობრივად ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენა. შესაბამისად, ანისა და ბენოს შორის ხელშეკრულება არ დადებულა.

დასკვნა

ბენოს არ აქვს ანისგან კინოთეატრში წაყვანის მოთხოვნა, სსკ-ის 668-ე მუხლიდან გამომდინარე. 

 

__________
44. იხ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 232 და შემდგომნი.